آيد مثل * ( قُلْنا يا نارُ كُونِي بَرْداً وَسَلاماً عَلى إِبْراهِيمَ ) * انبياء : 69 . 3 - قول نفسى و باطنى . مثل * ( وَيَقُولُونَ فِي أَنْفُسِهِمْ لَوْ لا يُعَذِّبُنَا الله ) * مجادله : 8 . در اين آيه به نظر و فكر و آنچه در ذهن است قول اطلاق شده . 4 - اجابت تكوينى مثل * ( فَقالَ لَها وَلِلأَرْضِ ائْتِيا طَوْعاً أَوْ كَرْهاً قالَتا أَتَيْنا طائِعِينَ ) * فصّلت : 11 . مسلم است كه زمين و آسمان فرمان خدا را اجابت كرده‌اند و آن با * ( « قالَتا » ) * تعبير شده است . 5 - وعدهء عذاب * ( لَقَدْ حَقَّ الْقَوْلُ عَلى أَكْثَرِهِمْ فَهُمْ لا يُؤْمِنُونَ ) * يس : 7 . * ( احْمِلْ فِيها مِنْ كُلٍّ زَوْجَيْنِ اثْنَيْنِ وَأَهْلَكَ إِلَّا مَنْ سَبَقَ عَلَيْه الْقَوْلُ . . . ) * هود : 40 . * ( فَحَقَّ عَلَيْهَا الْقَوْلُ فَدَمَّرْناها تَدْمِيراً ) * اسراء : 16 . ظاهرا مراد از قول در اين گونه آيات وعدهء عذاب است طبرسى در ذيل آيهء 40 هود فرموده : آنكه وعدهء هلاك او سبقت يافته و خبر داده شده كه ايمان نخواهد آورد . الميزان نيز وعدهء هلاكت گفته است . تقوّل : گفتن چيزى است كه حقيقت ندارد « تقول عليه قولا » يعنى بر او دروغ بست و چيزى را گفت كه حقيقت ندارد * ( وَلَوْ تَقَوَّلَ عَلَيْنا بَعْضَ الأَقاوِيلِ لأَخَذْنا مِنْه بِالْيَمِينِ ) * حاقّة : 44 . اگر از خود دروغى بر ما ببندد از دست راستش ميگيريم و رگ قلبش را قطع ميكنيم . * ( أَمْ يَقُولُونَ تَقَوَّلَه بَلْ لا يُؤْمِنُونَ ) * طور : 33 . يا ميگويند قرآن را از جانب خويش گفته و بر خدا بسته بلكه ايمان نمياورند . اقاويل جمع اقوال و آن جمع قول است . قيله : * ( وَعِنْدَه عِلْمُ السَّاعَةِ وَإِلَيْه تُرْجَعُونَ ) * . . . * ( وَقِيلِه يا رَبِّ إِنَّ هؤُلاءِ قَوْمٌ لا يُؤْمِنُونَ ) * زخرف : 85 - 88 . * ( « قِيلِه » ) * مصدر است مثل قول و ضمير آن راجع برسول خداست و گفته‌اند آن عطف است بر * ( « السَّاعَةِ » ) * يعنى علم قيامت و علم گفتار رسول خدا كه گفت : خدا يا اين قوم ايمان نمياورند ، نزد خداست حمزه